Kamienie szlachetne − rubin, szafir, szmaragd

To najcenniejsze, najbardziej pożądane i najpiękniejsze kamienie kolorowe. Każdy złotnik i właściciel salonu jubilerskiego musi posiadać niezbędną wiedzę na ich temat, aby funkcjonować na rynku i wzbudzać zaufanie odbiorców biżuterii.


Klienci wymagają od sprzedawców biżuterii fachowej wiedzy na temat oferowanego produktu. W związku z tym należy przyjrzeć się najpopularniejszym kamieniom jubilerskim z bliska i przypomnieć sobie podstawowe informacje na ich temat.


Rubin

• Wzór chemiczny: Al2O3:Cr+3 - trójtlenek glinu domieszkowany trójwartościowymi jonami chromu. Barwa rubinu zależy od domieszek: czerwoną barwę wywołuje tlenek chromu, purpurową – wanad, brunatno czerwona – żelazo.
• Układ krystalograficzny – trygonalny
• Twardość w skali Mohsa – 9. Gęstość – 3,95 do 4,1 g/cm³
• Połysk – intensywny, szklisty
• Współczynniki załamania (dwójłomność): no = 1,770 i ne = 1,762 (długość fali ~ 590nm)
• Pleochroizm – silny, zmienny; obserwowane barwy: purpurowo czerwona- pomarańczowoczerwona.
• Luminescencja – wyraźna, nadaje rubinom szczególnego kolorytu, Znane są okazy wykazujące fluorescencję o barwie jasnożółtej i kremowo żółtej.
• Inkluzje – mogą być liczne, ich rodzaj wskazuje na pochodzenie kamieni: np. dla rubinów birmańskich charakterystyczne są krótkie igiełki rutylu; dla tajlandzkich – brak rutylu; pakistańskie zwykle zawierają kryształy flogopitu, chlorytu, monacytu, spinelu, rutylu, magnetytu i pirytu. Wrostki rutylu wywołują zjawisko asteryzmu – rubin gwiaździsty oraz efekt kociego oka.
• Zazwyczaj tworzy kryształy o pokroju tabliczkowym, bipiramidalnym lub słupkowym o podstawie sześcioboku, czasami romboedryczne. Barwa rubinu zależy od domieszek: czerwoną barwę wywołuje tlenek chromu, purpurową – wanad, brunatno czerwona – żelazo.


Szafir

• Twardość w skali Mohsa – 9, zatem identyczna jak rubiny. • Gęstość minerału 3,95–4,1 g/cm³ Układ krystalograficzny trygonalny
• Współczynnik załamania (dwójłomność): no = 1,768 i ne = 1,760
• Połysk silnie szklisty, najczęściej barwy ciemno granatowej. Spotykane są też szafiry o innych barwach: biały, bezbarwny (leukoszafir), jasnoróżowy, , pomarańczowoczerwony (paparadża tzw. hiacynt), purpurowy, fioletowo niebieski (szafir kaszmirski), zielony (szmaragd wschodni), jasnoniebieski (akwamaryn wschodni), szary, brunatny, czarny. Nie ma szafirów czerwonych. Znane są też odmiany dwubarwne oraz wykazujące asteryzm (szafir gwiaździsty). Barwę powodują domieszki żelaza, tytanu, magnezu, wanadu, chromu. Domieszka żelaza dwuwartościowego lub trójwartościowego tytanu nadaje szafirowi najbardziej typową barwę niebieską, trójwartościowe jony żelaza, zależności od ilości barwią go na żółto i zielono, jony chromu na czerwono a dodatek wanadu na fioletowo. Niektóre odmiany wykazują pleochroizm, a nawet luminescencję. Szafir łączony w specjalnym procesie technologiczny z tytanem służy jako ośrodek czynny nowoczesnych laserów.


Szmaragd

Szmaragd, albo emerald to odmiana berylu, minerału należącego do grupy krzemianów faktycznie jest to glinokrzemian berylu. Nazwa pochodzi od gr. Smaragdos. Nawiązuje do charakterystycznej barwy tego minerału, wywołanej podstawieniami jonów chromu, rzadziej wanadu i żelaza.

• Twardość w skali Mohsa 7,5 do 8,0 zatem jest niższa od twardości rubinu i szafiru.

• Pokrój kryształu wykazuje wyraźne uformowane kryształy.

• Układ krystalograficzny heksagonalny.

• Właściwości mechaniczne szmaragd jest kamieniem dość delikatnym, zatem kruchym co jest nie bez znaczenia podczas oprawiania kamieni tego rodzaju.

• Gęstość minerału 2,63 – 2,80 g/cm³

• Właściwości optyczne, barwa zielona, niebieskozielona, w zależności od miejsca pochodzenia • Połysk szklisty

• Współczynnik załamania nω = 1.564 –1.595, nε = 1.568–1.602

Często zawiera inkluzje mineralne: kalcyt, piryt, biotyt, talk, dolomit, fuchsyt, apatyt, aktynolit, oraz inne minerały. Charakter inkluzji często zdradza miejsce pochodzenia danego okazu. Szczególnie cenną, niezmiernie rzadką odmianą jest szmaragd trapiche, w którym widoczny jest w przekroju poprzecznym kryształu wzór sześcioramiennej gwiazdy. Odmiana ta pozyskiwana jest w okręgu Chivor i Muzo w Kolumbii. Szmaragd jako jedyny z wymienionych, właśnie ze względu na mniejszą twardość daje się stosunkowo łatwo obrabiać w warunkach każdego zakładu złotniczego, można go polerować przy użyciu past polerskich.


Oprawienie kamieni szlachetnych

Znając twardość kamieni i ich kruchość wiemy jak do nich podchodzić podczas oprawiania w złoto czy w platynę. Ale też niesłychanie ważne jest byśmy wiedzieli, jak te kamienie zachowują się w wysokich temperaturach. Naturalny rubin czy szafir bez problemu wytrzymują temperaturę płomienia palnika na gaz propan butan, ale już np. syntetyczny rubin potrafił mi się topić niemal w oczach. Szmaragd, kamień dość wrażliwy na nacisk i uderzenia, jest równie wrażliwy na wszelkie temperatury, nie zalecam też zanurzania go w myjkach elektronicznych. Niestety jego piękna zielona barwa niemal zawsze bierze się z jego uszlachetniania w gorącym oleju, co jest wykonywane już przez tych, którzy kamienie te wydobywają i poddają obróbce. Dlatego nawet lekkie podgrzanie szmaragdu może spowodować jego znaczne rozjaśnienie i odbarwienie.


Szlifowanie szmaragdów

Innym problemem z naturalnymi szmaragdami jest szlif tych kamieni znacznie odbiegający od typowych szlifów brylantowych w przypadku kamieni szlifowanych na okrągło, bądź jakichkolwiek innych typowych szlifów na owal czy w wielokąt. Szmaragdy są znacznie wyższe, trudne w oprawie i bardzo delikatne, dlatego też zawsze istnieje obawa ich uszkodzenia. Szmaragdy pięknie prezentują się w oprawie mieszanej złota wysokiej próby i platyny, w odróżnieniu od rubinów, które jakby nie pasowały do platyny, a jedynie przyjemnie komponowały się w żółtym złocie każdej próby.


Szafir równie dobrze prezentuje się zarówno w żółtym, jak i białym złocie a także w platynie. Wartość tych kamieni jest bardzo różna w zależności od wielkości, szczególnie rubinów gdzie okazów powyżej 0.5 karata jest raczej niewiele, jak również od barwy samych kamieni. To barwa kamieni nadaje im pełnię szlachetnego blasku i czyni obiektem pożądania. Prawdziwie wielkie zróżnicowanie barw i wszelkich jego odcieni można zobaczyć i nacieszyć oko jedynie na wielkich światowych wystawach jubilerskich. Jednym z takich miejsc jest bez wątpienia coroczna wystawa jubilerska w Jacob Java Conwention Center w Nowym Jorku na Manhattanie.
[...]

Dostęp dla prenumeratorów Polskiego Jubilera Użytkownik: Hasło:

Wszyscy prenumeratorzy dwumiesięcznika w ramach prenumeraty otrzymują login i hasło umożliwiające korzystanie z pełnych zasobów portalu (w tym archiwum). Prenumerata POLSKIEGO JUBILERA to: Pewność, że otrzymasz wszystkie wydania dwumiesięcznika prosto na biurko Dostęp do pełnych zasobów portalu www.polskijubiler.pl (w tym archiwum dostępne wyłącznie dla prenumeratorów) Rabat uzależniony od długości trwania prenumeraty Wszystkie dodatkowe raporty tylko dla prenumeratorów Prenumeratę możesz zamówić: Telefonicznie w naszym Biurze Obsługi Klienta pod nr 22 333 88 20 Korzystając z formularza zamówienia prenumeraty zamieszczonego na stronie www.polskijubiler.pl Jeśli jesteś prenumeratorem a nie znasz swoich danych dostępu do artykułów Polskiego Jubilera skontaktuj się z nami, bok@pws-promedia.pl